Ζωή χωρίς τον Τσέχοφ και τον Τολστόι | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Ζωή χωρίς τον Τσέχοφ και τον Τολστόι

Τι πήρε το Τσερνομπίλ από τα θύματά του

Πηγαίναμε με το λεωφορείο, ο ουρανός ήταν πολύ μπλε. Που πάμε; Έχουμε πασχαλινά γλυκά και χρωματιστά αυγά στις σακούλες και τα καλάθια μας. Εάν αυτό είναι πόλεμος, δεν είναι όπως τον φανταζόμουν από τα βιβλία που είχα διαβάσει. Θα έπρεπε να υπάρχουν εκρήξεις από εδώ, από εκεί, βομβαρδισμοί. Κινούμασταν αργά, ζώα κτηνοτροφίας ήταν στο δρόμο. Άνθρωποι κυνηγούσαν αγελάδες και άλογα στους δρόμους. Μύριζε σκόνη και γάλα. Οι οδηγοί έβριζαν και φώναζαν στους βοσκούς: «Γιατί είστε στο δρόμο με αυτά; Ξεσηκώνετε ραδιενεργό σκόνη! Γιατί δεν τα πάτε μέσα από τα λιβάδια;». Και εκείνοι έβριζαν σε απάντηση, ότι θα ήταν κρίμα να ποδοπατήσουν όλη την σίκαλη και το γρασίδι. Κανείς δεν σκεπτόταν ότι ποτέ δεν θα γυρίζαμε πίσω. Τίποτα σαν αυτό δεν είχε συμβεί ποτέ. Το κεφάλι μου γύριζε λίγο και ο λαιμός μου με γαργαλούσε. Οι ηλικιωμένες γυναίκες δεν έκλαιγαν, αλλά οι νέες το έκαναν. Η μητέρα μου έκλαιγε.

Φτάσαμε στο Μινσκ. Αλλά έπρεπε να πληρώσουμε τις θέσεις στο τρένο στην τριπλή από την συνήθη τιμή. Η εισπράκτορας έφερε τσάι σε όλους, αλλά σε μας είπε, «Δώστε μου τα φλιτζάνια σας». Δεν το καταλάβαμε αμέσως –είχαν ξεμείνει από κούπες; Όχι! Μας φοβούνταν. «Από που είστε;». «Τσερνομπίλ». Και τότε μας απέφευγαν. Σε ένα μήνα επιτράπηκε στους γονείς μου να πάνε στο διαμέρισμα. Πήραν μια ζεστή κουβέρτα, το φθινοπωρινό παλτό μου και την συλλογή από τα γράμματα του Τσέχοφ, τα αγαπημένα της μαμάς μου. Η γιαγιά –η γιαγιά μας- δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί δεν πήραν τα δοχεία μαρμελάδας φράουλας που είχε φτιάξει- ήταν σε βάζα, στο κάτω-κάτω, ήταν σφραγισμένα. Βρήκαν ένα «λεκέ» στην κουβέρτα. Η μητέρα μου τον έπλυνε, τον σκούπισε με την ηλεκτρική σκούπα, τίποτα δεν βοήθησε. Την έδωσαν στο καθαριστήριο, αποδείχθηκε ότι το σημείο «έλαμπε». Το έκοψαν με το ψαλίδι τους. Ήταν η ίδια κουβέρτα και το ίδιο το παλτό μου, αλλά εγώ δεν μπορούσα να κοιμηθώ κάτω από την κουβέρτα πια ή να φορέσω το παλτό. Δεν ήταν ότι φοβόμουν αυτά τα πράγματα -τα μισούσα! Αυτά τα πράγματα θα μπορούσαν να με έχουν σκοτώσει! Αισθάνθηκα αυτή την εχθρότητα - δεν την κατάλαβα στην πραγματικότητα.

27102015-2.jpg

Εργάτες μπαίνουν στο εργοστάσιο πυρηνικής ενέργειας στο Τσερνομπίλ εβδομάδες μετά την έκρηξη στο τέταρτο αντιδραστήρα του, στον οικισμό Πριπγιάτ, περίπου 18 χιλιόμετρα (11 μίλια) βορειοδυτικά της πόλης Τσερνομπίλ, το 1986. REUTERS
-----------------------

Όλοι μιλούσαν για το ατύχημα: Στο σπίτι, στο σχολείο, στο λεωφορείο, στον δρόμο. Οι άνθρωποι το συνέκριναν με την Χιροσίμα. Αλλά κανείς δεν το πίστευε. Πώς μπορείς να πιστεύεις σε κάτι ακατανόητο; Ανεξάρτητα από το πόσο σκληρά προσπαθείς, εξακολουθεί να μην έχει νόημα. Θυμάμαι –φεύγαμε, ο ουρανός ήταν πολύ μπλε. Και η γιαγιά -δεν μπορούσε να συνηθίσει στον νέο τόπο. Αναπολούσε το παλαιό σπίτι μας. Λίγο πριν πεθάνει, είπε, «θέλω λίγο λάπαθο!». Δεν επιτρεπόταν να το τρώμε για πολλά χρόνια, ήταν το πράγμα που απορρόφησε την περισσότερη ακτινοβολία.

Την θάψαμε στο παλιό χωριό της, στο Dubrovniki. Ήταν στη Ζώνη, οπότε δεν υπήρχε συρματόπλεγμα και στρατιώτες με αυτόματα όπλα να το φρουρούν. Άφηναν, όμως, μόνο τους ενήλικες –τους γονείς μου και τους συγγενείς. Αλλά δεν με άφησαν. «Τα παιδιά δεν επιτρέπεται». Κατάλαβα τότε ότι ποτέ δεν θα μπορέσω να επισκεφθώ την γιαγιά μου. Κατάλαβα. Πού μπορείς να διαβάσεις γι’ αυτό; Πού έχει συμβεί ποτέ αυτό; Η μαμά μου το παραδέχτηκε: «Ξέρεις, μισώ τα λουλούδια και τα δέντρα». Άρχισε να φοβάται τον εαυτό της. Στο νεκροταφείο, στο γρασίδι, βάζουν κάτω ένα τραπεζομάντιλο και τοποθετούν κάποια τρόφιμα και βότκα σε αυτό, για το πέρασμα. Οι στρατιώτες έφεραν το δοσίμετρο και πέταξαν τα πάντα. Το γρασίδι, τα λουλούδια, τα πάντα έκαναν «κλικ». Πού πήγαμε την γιαγιά μας;

27102015-3.jpg

Φωτογραφίες παιδιών και μια μάσκα αερίου σε ένα νηπιαγωγείο στην πόλη φάντασμα Pripyat, στις 13 Απριλίου 2006. GLEB GARANICH / REUTERS
----------------------

Φοβάμαι. Φοβάμαι να αγαπώ. Έχω έναν αρραβωνιαστικό, έχουμε ήδη κάνει εγγραφή στο ληξιαρχείο. Έχετε ποτέ ακούσει για τους Hibakusha της Χιροσίμα; Αυτούς που επέζησαν μετά την βόμβα; Μπορούν να παντρευτούν μόνο μεταξύ τους. Κανείς δεν γράφει γι’ αυτό εδώ, κανείς δεν μιλάει γι' αυτό, αλλά υπάρχουμε. ΟΙ Hibakusha του Τσερνομπίλ. Με πήγε στο σπίτι στη μαμά του, είναι μια πολύ καλή μαμά. Εργάζεται σε ένα εργοστάσιο ως οικονομολόγος, και είναι πολύ δραστήρια, πηγαίνει σε όλες τις αντι-κομμουνιστικές συναντήσεις. Οπότε αυτή η πολύ καλή μαμά, όταν ανακάλυψε ότι είμαι από μια οικογένεια του Τσερνομπίλ, πρόσφυγας, ρώτησε: «Μα, καλή μου, θα είσαι σε θέση να αποκτήσεις παιδιά;». Και έχουμε ήδη εγγραφεί! Αυτός με ικετεύει: «Θα φύγω από το σπίτι. Θα νοικιάσω ένα διαμέρισμα». Αλλά το μόνο που μπορώ να ακούσω είναι: «Καλή μου, για κάποιους ανθρώπους είναι αμαρτία να γεννήσουν». Είναι αμαρτία να αγαπούν.