Γιατί η Τουρκία έστρεψε την πλάτη της στις ΗΠΑ και αγκάλιασε την Ρωσία | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Γιατί η Τουρκία έστρεψε την πλάτη της στις ΗΠΑ και αγκάλιασε την Ρωσία

Ένα ρήγμα που ξεκίνησε στο Ιράκ και στην Συρία τώρα απειλεί να διχάσει το ΝΑΤΟ
Περίληψη: 

Μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, η οποία άνοιξε τον δρόμο για μια πιο ισχυρή κουρδική περιφερειακή κυβέρνηση, η Τουρκία είδε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αποσταθεροποιητική δύναμη στη Μέση Ανατολή. Η υποστήριξη των ΗΠΑ προς τις κουρδικές πολιτοφυλακές στην Συρία παγίωσε την άποψη αυτή στην Άγκυρα, οδηγώντας την Τουρκία στην αγκαλιά της Ρωσίας.

Ο AARON STEIN είναι διευθυντής του Προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Foreign Policy Research Institute.

Η έμφορτη σχέση της Τουρκίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται σε καθοδική πορεία εδώ και χρόνια. Διχασμένοι από μια συνεχώς επιμηκυνόμενη λίστα θεμάτων, από την αυταρχική στάση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μέχρι την άρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών να εκδώσουν έναν κληρικό που ζει στην Πενσυλβάνια και κατηγορείται ότι προσπάθησε να ανατρέψει την τουρκική κυβέρνηση, οι υποτιθέμενοι σύμμαχοι είναι όλο και περισσότερο σε αντίθεση. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση μεταξύ των υπευθύνων χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ και των επαγγελματιών της εθνικής ασφάλειας ότι παρά την επιφανειακή εχθρότητα, η ελίτ της τουρκικής εθνικής ασφάλειας εξακολουθεί να βλέπει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως έναν απαραίτητο σύμμαχο. Η Άγκυρα δεν μπορεί να διασφαλίσει τα εθνικά της συμφέροντα χωρίς να συνεργαστεί με την αμερικανική κυβέρνηση, ή κάπως έτσι πάει το σκεπτικό.

10072019-1.jpg

Τούρκοι διαδηλωτές πατούν την αμερικανική σημαία έξω από την Πρεσβεία των ΗΠΑ στην Άγκυρα, τον Σεπτέμβριο του 2012. Umit Bektas / REUTERS
------------------------------------------------------------

Αλλά μετά την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ, η οποία άνοιξε τον δρόμο για μια πιο ισχυρή κουρδική περιφερειακή κυβέρνηση, η Τουρκία είδε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως αποσταθεροποιητική δύναμη στη Μέση Ανατολή. Η υποστήριξη των ΗΠΑ προς τις κουρδικές πολιτοφυλακές στην Συρία παγίωσε την άποψη αυτή στην Άγκυρα, οδηγώντας την Τουρκία στην αγκαλιά της Ρωσίας και θέτοντας ερωτήματα σχετικά με την δέσμευση της χώρας στο ΝΑΤΟ. Για να αποδείξει πόσο μικρή πίστη διαθέτει η Τουρκία στην Ουάσινγκτον αυτές τις μέρες, δεν βλέπει τίποτα πιο πέρα από το σχέδιό της να αποκτήσει το προηγμένο ρωσικό σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας S-400.

Τον περασμένο μήνα, το Πεντάγωνο προειδοποίησε ότι η αγορά του ρωσικού συστήματος θα κοστίσει στην Τουρκία την θέση της στο αμερικανικό πρόγραμμα F-35. Ως μέλος της διεθνούς κοινοπραξίας που χρηματοδότησε την ανάπτυξη του F-35, η Τουρκία έχει προγραμματιστεί να λάβει 100 από τα αεριωθούμενα αεροσκάφη και είχε σχεδιάσει το μέλλον των αεροπορικών της δυνάμεων γύρω τους. Αλλά το S-400 έχει σχεδιαστεί για να νικά την αμερικανική τεχνολογία stealth και οι Ηνωμένες Πολιτείες ανησυχούν ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την συλλογή πολύτιμων πληροφοριών σχετικά με τα μαχητικά πέμπτης γενιάς –πληροφορίες που θα μπορούσαν να καταλήξουν στα χέρια της Μόσχας όταν οι Ρώσοι τεχνικοί αναπόφευκτα θα συντηρούν κομμάτια του συστήματος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη γειώσει την εκπαίδευση των πιλότων της Τουρκίας στο F-35 σε βάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, και μόλις φτάσει το S-400 στην Τουρκία, η χώρα θα απομακρυνθεί από την κοινοπραξία F-35 και θα απαγορευτεί να λάβει τα αεροσκάφη που βοήθησε να χρηματοδοτηθούν.

Ωστόσο, ο Ερντογάν αρνείται να υποκύψει στις απαιτήσεις των ΗΠΑ, καθιστώντας σαφές ότι η συμφωνία με την Ρωσία θα τιμηθεί. Με αυτόν τον τρόπο, έκανε μια πολιτική επιλογή, στέλνοντας σήμα σε όλους όσους θα ακούσουν ότι η Τουρκία είναι πρόθυμη να απόσχει από τις εγκάρδιες σχέσεις με την Ουάσινγκτον υπέρ των λειτουργικών σχέσεων με τη Μόσχα. Υπάρχει σαφής λογική στην προσέγγιση αυτή. Με την υιοθέτηση μιας πιο ουδέτερα ευθυγραμμισμένης εξωτερικής πολιτικής, ο Ερντογάν και το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) προσπαθούν να προωθήσουν μια στενότερη αντίληψη για το εθνικό συμφέρον της Τουρκίας, πιστεύοντας ότι εξυπηρετείται από την πιο στενή συνεργασία με την Ρωσία σε βασικά οικονομικά θέματα και ζητήματα ασφάλειας. Παρόλο που αυτό είναι απίθανο να σημαίνει έναν συνολικό εναγκαλισμό της Μόσχας εις βάρος της Ουάσιγκτον, σημαίνει όντως ότι η Τουρκία δεν βλέπει πια τις Ηνωμένες Πολιτείες ως έναν απαραίτητο σύμμαχο.

ΑΥΞΑΝΟΝΤΑΣ ΤΟ ΧΑΣΜΑ

Η τουρκο-αμερικανική συμμαχία αρχικά σφυρηλατήθηκε από τις κοινές ανησυχίες για τον σοβιετικό επεκτατισμό μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η γειτνίαση της Τουρκίας με την Σοβιετική Ένωση την έκανε ιδανική εταίρο για τις αμερικανικές προσπάθειες να παρακολουθεί τον αντίπαλό της στον Ψυχρό Πόλεμο και, σε περίπτωση πολέμου, να ακινητοποιήσει τα σοβιετικά τμήματα στην Βουλγαρία και την Αρμενία. Σε αντάλλαγμα, η Τουρκία έλαβε μια εγγύηση ασφάλειας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες τοποθέτησαν πυρηνικά όπλα σε ολόκληρη την χώρα για να αποτρέψουν μια σοβιετική επίθεση. Αλλά στις τρεις δεκαετίες από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Τουρκία πάλεψαν για να καθορίσουν τα κοινά συμφέροντά τους. Αυτή η σταδιακή απόκλιση επιταχύνθηκε μετά την εισβολή των Ηνωμένων Πολιτειών στο Ιράκ το 2003 και την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν, δημιουργώντας ένα κενό ισχύος που εν μέρει κάλυψε η περιφερειακή κυβέρνηση στο ιρακινό Κουρδιστάν. Κούρδοι αξιωματούχοι, με την υποστήριξη των ΗΠΑ, κωδικοποίησαν την ανεξαρτησία των κυβερνητικών θεσμών τους, εκνευρίζοντας τις τουρκικές ελίτ της εθνικής ασφάλειας που βλέπουν τον κουρδικό εθνικισμό ως μια υπαρξιακή απειλή. Η Άγκυρα πολεμά εδώ και δεκαετίες τους Κούρδους αυτονομιστές και ανησυχεί ότι η Τουρκία θα μπορούσε να διασπαστεί κατά μήκος εθνοτικών γραμμών εάν ενθαρρυνθεί η σημαντική κουρδική μειονότητά της.