Όταν η Ουκρανία έχασε το Ντόνετσκ | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Όταν η Ουκρανία έχασε το Ντόνετσκ

Ο κόσμος σύμφωνα με τον Alexander Zakharchenko

Αν ο ηγέτης της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ (DNR) σημαίνει κάτι σε σχέση με αυτό, η τωρινή κατάπαυση του πυρός [1] στην ανατολική Ουκρανία [2] ποτέ δεν θα μεταφραστεί σε μόνιμη ειρήνη. Ούτε θα οδηγήσει στην επανένταξη των αυτονομημένων εδαφών στην Ουκρανία. Οι δηλώσεις του Αλεξάντερ Ζακαρτσένκο πριν και αφότου τα όπλα σώπασαν την πρώτη Σεπτεμβρίου, αποκαλύπτουν μια συνεχιζόμενη απόρριψη της Ουκρανίας, μια δέσμευση στην ανεξαρτησία του Donbass, μια ισχυρή αποφασιστικότητα για την απόκτηση περισσότερου έδαφος και μια ριζοσπαστική διαίρεση του λαού σε φίλους και εχθρούς. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι παραβιάσεις των αποσχιστών στην κατάπαυση του πυρός έχουν αυξηθεί [3] σημαντικά από τις αρχές Νοεμβρίου.

Είναι αδύνατο να πούμε αν η μαχητικότητα του Zakharchenko είναι η στάση ενός απελπισμένου ανθρώπου ή το όραμα ενός αδίστακτου ηγέτη. Είτε έτσι είτε αλλιώς, αυτό δείχνει ότι τα συμφέροντα της DNR είναι ασυμβίβαστα με την Ουκρανία και ότι η συμφωνία Μινσκ-2 δεν θα καταφέρει να επιτύχει τον προβλεπόμενο στόχο της επανένταξης της DNR και της αδελφής της οντότητας, της Λαϊκής Δημοκρατίας του Luhansk (LNR). Ακόμη και αν η Ρωσία [4] πιέσει την DNR να κάνει ουσιαστικές παραχωρήσεις -και αυτό είναι ένα εξαιρετικά μεγάλο «αν»- ο ηγέτης της θα αντισταθεί.

Στην πραγματικότητα, η ειρήνη στην ανατολική Ουκρανία εξαρτάται από δύο ισχυρογνώμονες, δημαγωγούς, απρόβλεπτους και μιλιταριστές άνδρες –τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Zakharchenko. Ο Πούτιν υποστηρίζει ότι είναι θεατής στον πόλεμο, ενώ ο Zakharchenko επιμένει ότι είναι υπεύθυνος. Η πραγματικότητα είναι πιο πολύπλοκη. Όπως έδειξε η κατάπαυση του πυρός της 1ης Σεπτεμβρίου, ο Πούτιν έχει τον αποφασιστικό ρόλο. Αυτός άρχισε τον πόλεμο, και αυτός μπορεί να διαμηνύσει την ειρήνη. Αλλά ο Zakharchenko δεν είναι απλώς μια μαριονέτα. Έχει ιδέες, φιλοδοξίες και σχέδια δικά του, και η συγκατάνευσή του θα καθορίσει τελικά αν κρατήσει η οποιαδήποτε συμφωνία.

Ο Zakharchenko, ένας 39χρονος πρώην ηλεκτρολόγος μηχανολόγος, εισήλθε για πρώτη φορά την πολιτική το 2010 [5], το έτος που Βίκτορ Γιανουκόβιτς εξελέγη πρόεδρος της Ουκρανίας. Ως επικεφαλής της φιλο-ρωσικής και φιλο-σοβιετικής οργάνωσης Oplot (Προμαχώνας) με βάση το Ντόνετσκ, αντιτάχθηκε ενεργά στην Επανάσταση euromaidan του 2013-14, ήταν ένας από τους επτά ενόπλους που κατέλαβαν το κτίριο διοίκησης της πόλης του Ντόνετσκ στις 16 Απριλίου 2014, και ήταν ένας ενεργός πολεμιστής στις επόμενες μάχες με τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Τον Αύγουστο του 2014 εξελέγη πρωθυπουργός της DNR. Λίγους μήνες αργότερα, εξελέγη πρόεδρος της DNR. Ο Zakharchenko έχει κυριαρχήσει έκτοτε στο πολιτικό τοπίο της περιοχής.

25112015-1.jpg

Ο Αλεξάντερ Ζακαρτσένκο στο ορυχείο Kholodnaya Balka στην Makiivka, έξω από το Ντόνετσκ, την 29η Οκτωβρίου 2014. MAXIM ZMEYEV / REUTERS
---------------------------

Το DNR δεν είναι, όπως συνήθως επιμένει να λέει, ουκρανική επικράτεια. Πρόκειται για ένα ανεξάρτητο κράτος. «Τα παιδιά», λέει [6], «πρέπει να καταλάβουν ότι ζουν σε μια άλλη χώρα». Εκτιμώντας ότι η Ουκρανία είναι στο έλεος μιας φασιστικής χούντας και «ξεκάθαρα Ναζί» [7], η DNR είναι δημοκρατική και δεσμευμένη στην κοινοπολιτεία. Ότι υπάρχουν αντιγνωμίες και διαφωνίες εντός της DNR είναι «φυσιολογικό», λέει [8] ο Zakharchenko. «Στο κάτω-κάτω, δεν είμαστε Ουκρανία!».

Ο Zakharchenko επιμένει [9] ότι το Κίεβο υπάρχει σε μια «παράλληλη, εικονική πραγματικότητα». Όντως, πιστεύει ότι «η ίδια η Ουκρανία έχει γίνει μια εικονική πραγματικότητα υπό την ηγεσία της», γεγονός που υποδηλώνει ότι τόσο το κράτος όσο και το έθνος είναι φανταστικά. Κάποιος μπορεί να αμφισβητήσει τον χαρακτηρισμό του Zakharchenko για την πραγματικότητα του Κιέβου ως εικονική, αλλά έχει δίκιο να το αποκαλεί παράλληλο. Η μετα-Μαϊντάν Ουκρανία σημαίνει ό, τι αυτός και κατ’ επέκταση και η DNR, απορρίπτουν, ακριβώς όπως ο Zakharchenko και το κρατίδιό του σημαίνουν όλα όσα η μετα-Μαϊντάν Ουκρανία και η Δύση απορρίπτουν. Δεν φαίνεται να υπάρχει περιθώριο για συμβιβασμό εκεί.

Ως εκ τούτων, οι όποιες προσπάθειες της Ουκρανίας για να ξαναπάρει την Donbas είναι, πρακτικά, εισβολές. Στις 7 Σεπτεμβρίου, λίγες μόλις ημέρες αφότου η κατάπαυση του πυρός τέθηκε σε ισχύ, ο Zakharchenko σύγκρινε [10] τον στρατό της κυβέρνησης του Κιέβου με τους εισβάλλοντες Ναζί: «Το 1941 ένας φαύλος, ύπουλος και ισχυρός εχθρός ήρθε στην γη μας .... Το 2014 ένας εχθρός ήρθε και πάλι στην γη μας», είπε. «Δεν κατάφεραν να γονατίσουν την Donbas το 1941. Επίσης, απέτυχαν το 2014-2015». Σε μια άλλη περίπτωση, κατηγόρησε [9] το Κίεβο για διάπραξη «γενοκτονίας εναντίον του λαού μας». Φυσικά, όλες οι επιθέσεις της Ουκρανίας κατά της DNR έχουν την υποστήριξη των φαύλων Δυτικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα [11]. Αλλά αλίμονο στην Ουκρανία εάν αποφασίσει να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ (μια προοπτική που ο Zakharchenko φαίνεται να πιστεύει ότι είναι δυνατή στο άμεσο μέλλον). Όπως είπε [12] στις 25 Σεπτεμβρίου, «Αν η Ουκρανία ξεκινά την προετοιμασία ενός δημοψηφίσματος σχετικά με την ένταξη στο ΝΑΤΟ ή άλλες διαδικασίες, η DNR θα εγκαταλείψει αμέσως την συμφωνία Μινσκ και θα προχωρήσει στον καθαρισμό όλης της επικράτεια της Donbas από την κατοχή του Κιέβου».

Ο Zakharchenko σκοπεύει να πάρει το υπόλοιπο της Donbas ακόμη και εάν η Ουκρανία δεν κάνει καμία κίνηση για να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. «Έχω δηλώσει πολλές φορές ότι θεωρώ την επικράτεια της Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ ότι είναι ολόκληρη η επικράτεια της πρώην επαρχίας Ντόνετσκ. Και εγώ δεν παραιτούμαι από αυτά τα λόγια», δήλωσε ο Zakharchenko [13] στις 5 Νοεμβρίου. Βλέπει δύο πιθανά σενάρια επέκτασης της DNR του. Αν το Κίεβο συνεχίσει τον πόλεμο, ο Zakharchenko θα καταλάβει την Donbas με την βία. Εάν η ειρηνευτική διαδικασία του Μινσκ συνεχιστεί, το έδαφος θα πρέπει να αναληφθεί μέσω πολιτικών διαπραγματεύσεων.

25112015-2.jpg

Ένας φιλορώσος αυτονομιστής κοντά στο κατεστραμμένο μνημείο πεσόντων στο Savur-Mohyla, σε έναν λόφο ανατολικά της πόλης Ντόνετσκ, στις 28 Αυγούστου 2014. MAXIM SHEMETOV / REUTERS
-----------------------------

Ο Zakharchenko ήταν ακόμα περισσότερο ειλικρινής [14] σε μια συνέντευξη στις 27 Αυγούστου. Ο ελάχιστος στόχος της DNR είναι να ανακαταλάβει το σύνολο της επαρχίας Ντόνετσκ. Ο μέγιστος στόχος του είναι «μια Μεγάλη Νοβοροσία» ή Νέα Ρωσία [15], η οποία θα περιλαμβάνει όλη την νοτιοανατολική Ουκρανία. Το πώς θα επιτευχθεί αυτός ο στόχος θα αποφασιστεί «όταν θα είμαστε νικητές». Εν τω μεταξύ, «δεν υπάρχει καμία ανάγκη να καθόμαστε και να περιμένουμε» αναφορικά με «το υπόλοιπο της λεγόμενης Ουκρανίας». Όποιος «θέλει να απαλλαγεί από μια παράνομη κυβέρνηση, να καταστρέψει τους φασίστες και να σταματήσει την Ουκρανία από το να είναι μια ασπόνδυλη μαριονέτα στα χέρια των Αμερικανών θα πρέπει να εκδηλώσει μια πιο ενεργή θέση».

Ο ριζοσπαστισμός του Zakharchenko [16] φανερώνει την στάση του προς τους πρόσφυγες από την DNR και τους κατοίκους στην DNR. Εκείνοι που κατέφυγαν στην Ουκρανία και είναι αντίθετοι στην DNR δεν θα είναι ευπρόσδεκτοι, «για να το θέσω ήπια». Σίγουρα, «εμείς δεν θα πυροβολήσουμε τους επαναπατριζόμενους», αλλά θα πρέπει να αποδείξουν την «χρησιμότητά» τους και να επανορθώσουν. Οι ξεκάθαρα εχθροί «ενδεχομένως να δικαστούν». Όσο για εκείνους που έμειναν στο Ντόνετσκ, ο Zakharchenko παραδέχεται ότι «πολλοί» παρέμειναν, όχι από ιδεολογική πεποίθηση, αλλά επειδή «απλά δεν μπορούσαν να φύγουν». Αυτό τους κάνει όχι διαφορετικούς από τους πρόσφυγες.

Ο Zakharchenko, επίσης, δεν μασάει τα λόγια του για το ποιος θα κυβερνήσει [16] το κράτος του: «Αυτοί που υπερασπίστηκαν την Δημοκρατία με τα όπλα στα χέρια τους ή εκείνοι που, υπό πυρά, βοήθησαν στην ανοικοδόμηση της βιομηχανίας μας, της οικονομίας και των υποδομών». Οι συστάσεις του Κιέβου [9] για την διενέργεια τοπικών εκλογών στην Donbas έχουν πάρει διαζύγιο από την πραγματικότητα, όπως το θέτει ο Zakharchenko, δεδομένου ότι συνεπάγονται την συμμετοχή «αυτών των κομμάτων που δημιούργησαν την πολιτική κάλυψη για την τιμωρητική επιχείρηση στην Donbas». Καθώς το σύνολο των δημοκρατικών κομμάτων της Ουκρανίας υποστήριξε την στρατιωτική δράση εναντίον της DNR, στις τοπικές εκλογές που προβλέπονται από την συμφωνία Μινσκ-2 στην πραγματικότητα θα κατέβει μόνο μια ομάδα υποψηφίων –η ελίτ του Zakharchenko.

Κάποιο από αυτό το νταηλίκι πρέπει να χαροποιεί την Ρωσία. Με τον Zakharchenko, ο Πούτιν έχει έναν φανατικό αντίπαλο της ουκρανικής κρατικής υπόστασης, έναν άνθρωπο ο οποίος σε καμία περίπτωση δεν θα συμβιβαστεί με το Κίεβο και την Δύση. Αλλά ο φανατισμός του Zakharchenko πρέπει επίσης να είναι μια πηγή ανησυχίας. Στις 5 Νοεμβρίου, ο ηγέτης της DNR επέμεινε ότι η «μοίρα της Donbas» αποφασίζεται στην Donbas και όχι στην Μόσχα, την Ουάσιγκτον, το Βερολίνο ή το Παρίσι. Η επόμενη πρόταση του Zakharchenko θα πρέπει να ανησυχεί το Κρεμλίνο: «Εγώ προσωπικά δεν σκοπεύω να είμαι η μαριονέτα στα χέρια κανενός».

25112015-3.jpg

Ουκρανοί αιχμάλωτοι πολέμου, έχοντας συλληφθεί από τις ένοπλες δυνάμεις των αυτοαποκαλούμενων Λαϊκών Δημοκρατιών του Ντόνετσκ και του Luhansk, κάθονται μέσα σε ένα λεωφορείο κατά την διάρκεια μιας ανταλλαγής κρατουμένων κοντά στην πόλη Shchastya, στην περιοχή Luhansk, στην Ουκρανία, στις 29 Οκτωβρίου 2015. ALEXANDER ERMOCHENKO / REUTERS
-----------------------------------------

Ο Zakharchenko σκιαγραφείται καλύτερα ως περιφερειακός Ρώσος πολέμαρχος ο οποίος, όπως και ο Ραμζάν Καντίροφ της Τσετσενίας, θα είναι απρόθυμος να παίξει το ρόλο του κόλακα του Πούτιν. Η πρόσφατη αύξηση των παραβιάσεων της κατάπαυσης του πυρός στην DNR δείχνει τις εγγενείς εντάσεις μεταξύ του Πούτιν και του Zakharchenko. Η επίθεση στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για την ανύψωση του ηθικού των αποθαρρυμένων μαχητών της DNR, πολλοί από τους οποίους φαίνεται να αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι από την Ρωσία. Όμως, η κλιμάκωση και η πιθανή κατάρρευση της συμφωνίας Μινσκ-2 δεν θα είναι συμφέρουσα για μια Ρωσία που ανησυχεί για τις Δυτικές κυρώσεις και είναι έτοιμη να μεγαλώσει την εμπλοκή της στην Συρία. Ο Zakharchenko χρειάζεται τον Πούτιν, αλλά ο Πούτιν επίσης χρειάζεται τον Zakharchenko -ένα γεγονός που ο πονηρός ηγέτης της DNR αναμφίβολα γνωρίζει.

Εκτός αν τα λόγια του Zakharchenko είναι ανειλικρινή, δεν υπάρχει κανένας τρόπος που θα μπορούσε ενδεχομένως να συμφωνήσει να εφαρμόσει οποιαδήποτε έκδοση των συμφωνιών Μινσκ-2. Όποιες και αν είναι οι δικές της προθέσεις, η Ρωσία μπορεί να είναι σε θέση να τον πιέσει μέχρι ενός σημείου, όπως έπραξε με την επιβολή της κατάπαυσης του πυρός στις δυνάμεις του την 1η Σεπτεμβρίου, αλλά είναι εξαιρετικά απίθανο να τον αναγκάσει να ακολουθεί τις διαταγές της Μόσχας στα τυφλά.

Η συμφωνία Μινσκ-2 έχει επομένως δύο πιθανά αποτελέσματα. Πιο πιθανή είναι μια «παγωμένη σύγκρουση» [17] κατά μήκος των γραμμών της Υπερδνειστερίας, της αποσχισθείσας περιοχής της Μολδαβίας [18]. Η Ουκρανία θα γλιτώσει τον πόνο του να πρέπει να ενσωματώσει μια περιοχή που δεν μπορεί να ενσωματωθεί, ενώ ο Zakharchenko και η ελίτ του θα είναι σε θέση να συνεχίσουν να οικοδομούν το κρατίδιό τους [19]. Η Δύση θα είναι ευχαριστημένη με οποιοδήποτε αποτέλεσμα που σταματά τα όπλα από το να πυροβολούν. Ακόμα και η Ρωσία θα μπορούσε να το αποδεχθεί, απρόθυμα. Θα εξακολουθεί να πρέπει να δαπανήσει δισεκατομμύρια για την οικονομία της DNR, αλλά θα είναι σε θέση να ισχυριστεί ότι έσωσε την Donbas από τους «φασίστες».

Λιγότερο πιθανή είναι μια πολύ χαλαρή συνομοσπονδία της Ουκρανίας και των DNR-LNR, στην οποία οι αποσχισθείσες δημοκρατίες θα απολαμβάνουν πλήρη πολιτική, πολιτιστική και οικονομική αυτονομία, δεν θα λαμβάνουν οικονομικές επιχορηγήσεις από το Κίεβο, και δεν θα έχουν καμία εξουσία να παρεμβαίνει στις υποθέσεις του Κιέβου. Παρά το γεγονός ότι όλα τα μέρη θα μπορούσαν να διεκδικήσουν την νίκη σε αυτό το σενάριο, η διευθέτηση θα είναι εγγενώς ασταθής και θα μπορούσε πιθανότατα να επανέλθει σε κάποια μορφή υποβόσκουσας σύγκρουσης μετά από μερικούς μήνες ή χρόνια.

Υπάρχει και μια τρίτη λιγότερο πιθανή εναλλακτική λύση, αλλά μια λύση που ο Πούτιν και η μητρική οργάνωση του, η KGB, έχουν ασκήσει αποτελεσματικά. Ένα ανεξέλεγκτο κανόνι όπως ο Zakharchenko μπορεί εύκολα να χάσει την χρησιμότητά του για το Κρεμλίνο και να γίνει ένα σοβαρό πρόβλημα. Ο επικεφαλής της DNR ίσως έτσι να θέλει να έχει κατά νου την θλιβερή μοίρα του άλλου Αλεξάντερ –του Λιτβινένκο- του αξιωματικού της FSB, που δηλητηριάστηκε και πέθανε στο Λονδίνο το 2006.

Copyright © 2015 by the Council on Foreign Relations, Inc.
All rights reserved.

Στα αγγλικά: https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2015-11-22/when-ukraine-...

Σύνδεσμοι:
[1] https://www.foreignaffairs.com/articles/russian-federation/2015-02-22/do...
[2] https://www.foreignaffairs.com/regions/ukraine
[3] http://censor.net.ua/news/360185/boeviki_aktivizirovali_obstrely_na_vseh...
[4] https://www.foreignaffairs.com/regions/russian-federation
[5] https://av-zakharchenko.su/content/biografiya
[6] http://rusvesna.su/news/1442571566
[7] http://dan-news.info/politics/glava-dnr-prizval-mirovoe-soobshhestvo-obe...
[8] https://av-zakharchenko.su/ru/news/aleksandr-zaharchenko-pro-sluhi-o-bor...
[9] http://rusvesna.su/news/1445347503
[10] http://rusvesna.su/news/1441650274
[11] http://rusvesna.su/news/1446643157
[12] http://rusvesna.su/recent_opinions/1443157588
[13] https://av-zakharchenko.su/ru/news/aleksandr-zaharchenko-o-budushchem-ok...
[14] http://rusvesna.su/news/1440683851
[15] https://www.foreignaffairs.com/regions/russia-fsu
[16] http://novostidonbassa.com/details/262995/
[17] https://www.foreignaffairs.com/articles/ukraine/2015-09-09/forcing-kiev-...
[18] https://www.foreignaffairs.com/regions/moldova
[19] http://rusvesna.su/node/49952

Μπορείτε να ακολουθείτε το «Foreign Affairs, The Hellenic Edition» στο TWITTER στη διεύθυνση www.twitter.com/foreigngr αλλά και στο FACEBOOK, στη διεύθυνση www.facebook.com/ForeignAffairs.gr και στο linkedin στην διεύθυνση https://www.linkedin.com/company/foreign-affairs-the-hellenic-edition