Τα τείχη του Ισραήλ | Foreign Affairs - Hellenic Edition

Τα τείχη του Ισραήλ

Είναι αποτελεσματικά;
Περίληψη: 

Για τους υποστηρικτές των σχεδίων του Trump να χτίσει ένα τείχος στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού, η εμπειρία του Ισραήλ δείχνει ότι μπορεί να είναι και αποτελεσματική και πολιτικά δημοφιλής, ακόμη και απέναντι σε διεθνείς επικρίσεις. Η ισραηλινή κατάσταση, όμως, είναι φυσικά διαφορετική από εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο AMOS HAREL είναι ανώτερος στρατιωτικός ανταποκριτής για την Haaretz και συγγραφέας του Teda kol em Ivria: Kavim ledmutu Shel Zahal hachadash (Ας γνωρίζει κάθε Εβραία μητέρα: Το νέο πρόσωπο του IDF).

Στις 28 Ιανουαρίου, ως αντίδραση στην απόφαση του προέδρου των ΗΠΑ, Donald Trump, για την κατασκευή ενός τείχους στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού [1], ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου έγραψε [2]: «Ο πρόεδρος Trump είναι σωστός. Έχτισα ένα τείχος κατά μήκος των νότιων συνόρων του Ισραήλ. Σταμάτησε όλη την παράνομη μετανάστευση. Μεγάλη επιτυχία. Μεγάλη ιδέα». Ο Νετανιάχου έχει δίκιο. Παρότι είναι δύσκολο να πούμε αν το σχέδιο του Τραμπ για ένα τείχος κατά μήκος των συνόρων ΗΠΑ-Μεξικού είναι βιώσιμο, τα έργα συνοριακής ασφάλειας του Ισραήλ ήταν και δημοφιλή και επιτυχημένα στην επίτευξη των περισσότερων από τους δεδηλωμένους στόχους τους.

Το Ισραήλ έχει κατασκευάσει τρία μεγάλα φράγματα κατά την διάρκεια των τελευταίων 15 ετών [3], και παρότι προκάλεσε έντονες συζητήσεις και διεθνείς επικρίσεις, η εμπειρία του με αυτά είναι ως επί το πλείστον θετική. Το πρώτο, ένα διαχωριστικό τείχος μεταξύ του Ισραήλ και της ελεγχόμενης από τους Παλαιστίνιους Δυτικής Όχθης, βοήθησε να ανασχεθεί μια παλαιστινιακή εκστρατεία βομβιστικών επιθέσεων αυτοκτονίας στα μέσα της δεκαετίας του 2000. Το δεύτερο, ένας συνοριακός φράκτης στα σύνορα μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ που τελείωσε το 2013 (για τον οποίον ο Νετανιάχου αναφέρεται στο tweet του ως «τείχος»), σταμάτησε εντελώς την μη εξουσιοδοτημένη αφρικανική μετανάστευση. Και ένας τρίτος φράκτης, δύσκολα αντιληπτός από την διεθνή κοινότητα, εξασφάλισε τα σύνορα του Ισραήλ με την Συρία, αφότου η χώρα αυτή διολίσθησε σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο [4].

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΟΥ ΣΑΡΟΝ

Κάθε ένα από τα τρία φράγματα του Ισραήλ χτίστηκε σε διαφορετική χρονική στιγμή ως απάντηση σε μια διαφορετική απειλή. Το πιο σημαντικό από τα τρία είναι το φράγμα στην Δυτική Όχθη, επειδή βοήθησε άμεσα να σταματήσει μια θανατηφόρα εκστρατεία τρόμου [5]. Το Ισραήλ άρχισε να εξετάζει την δυνατότητα οικοδόμησης ενός τείχους κατά μήκος της «Πράσινης Γραμμής» (που σηματοδοτεί τα σύνορα του Ισραήλ μέχρι το 1967, με εξαίρεση την Ανατολική Ιερουσαλήμ, την Γάζα, την Δυτική Όχθη και τα Υψίπεδα του Γκολάν) στην δεκαετία του 1990. Εκείνη την εποχή, οι Συμφωνίες του Όσλο, οι οποίες υπόσχονταν ειρήνη μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων, βρίσκονταν στο στάδιο της εφαρμογής, αλλά ομάδες όπως η Χαμάς και η Ισλαμική Τζιχάντ [6] είχαν αρχίσει να στέλνουν βομβιστές αυτοκτονίας από τα παλαιστινιακά εδάφη σε ισραηλινές πόλεις. Ωστόσο, δεν έγινε καμία ουσιαστική εργασία κατασκευής του τείχους, επειδή οι ισραηλινές κυβερνήσεις φοβούνταν ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εκληφθεί ως de facto αποδοχή των συνόρων του 1967, τα οποία ήταν αμφιλεγόμενα, ειδικά για εκείνους στην πολιτική δεξιά.

Το τείχος έγινε επιτακτική ανάγκη με την έκρηξη της δεύτερης Ιντιφάντα [7] τον Σεπτέμβριο του 2000. Μέχρι το 2001, το Ισραήλ αντιμετώπιζε επιθέσεις αυτοκτονίας σε εβδομαδιαία -και αργότερα σε σχεδόν καθημερινή- βάση. Οι τρομοκράτες που συναρμολογούσαν βόμβες ή στρατολογούσαν εθελοντές για τις αποστολές αυτοκτονίας επιχειρούσαν ελεύθερα σε παλαιστινιακές πόλεις όπως η Τζενίν, η Ναμπλούς και η Ραμάλα. Ο Γιασέρ Αραφάτ της Παλαιστινιακής Αρχής είτε έκανε τα στραβά μάτια σε αυτές τις επιθέσεις είτε τις υποβοηθούσε ενεργά, ενώ οι ισραηλινές δυνάμεις ασφαλείας το έβρισκαν εξαιρετικά δύσκολο να τις σταματήσουν. Η απόλυτη έλλειψη κάθε φυσικού φραγμού μεταξύ παλαιστινιακών και ισραηλινών πόλεων όπως η Χάιφα, το Τελ Αβίβ και η Ιερουσαλήμ, σήμαινε ότι, παρά την παρουσία διάσπαρτων σημείων ελέγχου, οι τρομοκράτες ήταν λιγότερο από μια ώρα μακριά από ισραηλινά λεωφορεία, καφετέριες και εμπορικά κέντρα.

Η βία της Ιντιφάντα αύξησε την πίεση για την επίτευξη κάποιου είδους συνοριακής ασφάλειας, αλλά ο πρωθυπουργός του Ισραήλ εκείνη την εποχή, ο Αριέλ Σαρόν, είχε σοβαρές επιφυλάξεις σχετικά με την κατασκευή του τείχους. Ο Sharon, γνωστός σήμερα ως ο πατέρας του προγράμματος ισραηλινού εποικισμού [8]- μοιραζόταν τον φόβο ότι οποιαδήποτε κατασκευή κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής θα ερμηνευόταν ως ισραηλινή αναγνώριση των συνόρων του 1967. Ήταν ανένδοτος σχετικά με αυτή την θέση μέχρι το βράδυ του Πάσχα τον Μάρτιο του 2002. Εκείνο το βράδυ, ένας Παλαιστίνιος βομβιστής αυτοκτονίας από το Tulkarm ταξίδεψε εύκολα τα δέκα μίλια από την πόλη του μέχρι την ισραηλινή πόλη Νετάνια, όπου εξερράγη στο Park Hotel, σκοτώνοντας 30 Ισραηλινούς οι οποίοι παρακολουθούν την τελετουργία Seder. Σε απάντηση, ο Σαρόν διέταξε τον ισραηλινό στρατό να καταλάβει όλες τις πόλεις της Δυτικής Όχθης ως μέρος της επιχείρησης «Αμυντική Ασπίδα». Αλλά μετά από τρεις μήνες κατοχής, με χιλιάδες Ισραηλινούς στρατιώτες σε παλαιστινιακές πόλεις, οι βόμβες συνέχιζαν να εκρήγνυνται στο Ισραήλ. Τον Ιούνιο του 2002, ο Σαρόν υπέκυψε στην πίεση της κοινής γνώμης [9] και η κυβέρνησή του ενέκρινε την κατασκευή του πρώτου σταδίου του τείχους.

Ο Σαρόν, όμως, εννοούσε να κάνει πράγματα με τον τρόπο του. Αντί για την κατασκευή του τείχους κατά μήκος των συνόρων του 1967 -κάτι που θα λάμβανε ευρεία διεθνή υποστήριξη- το έχτισε ανατολικά της Πράσινης Γραμμής, που σήμαινε μια de facto προσάρτηση του 8% του εδάφους της Δυτικής Όχθης. Η απόφαση του Σαρόν προκάλεσε παγκόσμιες επικρίσεις κατά της ισραηλινής κυβέρνησης και, το 2004, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης αποφάνθηκε ότι το τείχος παραβίασε το διεθνές δίκαιο και ότι το Ισραήλ θα πρέπει να σταματήσει κάθε περαιτέρω κατασκευή.